“Yirmi dört saat geçmeden kimse aramaya başlamaz” cümlesini çoğumuz bir yerden duymuşuzdur. Bir filmde, bir dizide, belki de bir tanıdığın anlattığı bir olayda. Cümle o kadar yaygındır ki bir yakından haber alınamadığında aileler çoğu kez önce beklemeyi seçer, telefonu tekrar tekrar arar, tanıdıklara sorar ve resmî bildirimi ertesi güne bırakır. Oysa böyle bir bekleme süresi yoktur ve beklemek, en değerli saatleri kaybettirir.
Bu yanılgı nereden geliyor?
Cümlenin bir zamanlar uygulamada da karşılığı vardı: eskiden bazı emniyet birimleri kayıp başvurusuna gelen ailelere 24 saat beklemeleri gerektiğini söylüyordu. Emniyet Genel Müdürlüğü 2014 yılında kaybolan çocuklar için 24 saat beklemek gerektiği bilgisinin yanlış olduğunu açıkladı; 2018’de duyurulan Kayıp Alarmı uygulamasıyla da kaybolan kişiyle ilgili kayıt beklemeden tutulmaya başlandı. Bugün aileleri bekleten şey çoğu kez bu eski alışkanlığın hatırasıdır: telefonu kapanan bir yetişkinin gün bitmeden döneceği düşünülür, erken başvurunun ciddiye alınmayacağından çekinilir. İkisi de resmî bildirimi geciktirmek için bir sebep olamaz. Hangi birime gideceğinizi bilmiyorsanız 112 sizi bulunduğunuz yere göre doğru birime yönlendirir; başvuruyu yakınınızın eşi, anne babası, çocuğu ya da onu yakından tanıyan biri yapabilir.
Haber alınamayan biri için başvuru, endişenin başladığı anda yapılabilir. Yakınınızın yaşı, sağlık durumu ya da kaybolma biçimi ne olursa olsun, beklenmedik bir kopuş yaşandığını düşünüyorsanız 112’yi aramak ya da en yakın polis veya jandarma birimine gitmek için bir süre beklemek zorunda değilsiniz.
İlk saatlerin değeri
İlk saatlerde hatıralar tazedir. Yakınınızı son gören kişi, onun ne giydiğini, hangi yöne gittiğini ve ne söylediğini henüz unutmamıştır. Gördüğü bir ayrıntı, bir gün sonra silikleşebilir. Resmî aramanın ulaşabileceği kayıtlar da zamanla başka kayıtların altında kalabilir; erken başvuru, bu kayıtlara henüz yerindeyken ulaşılmasının önünü açar.
İlk saatlerin bir başka değeri de ailenin kendisiyle ilgilidir. Başvuru yapıldığında arama tek bir merkezde toplanır; aile dağınık telefonlar ve tahminler yerine, bilgiyi ileteceği bir muhatap bulur. Bu, panik içindeki bir ailenin yapabileceği en düzenli adımdır ve sonraki her adımın da zeminini kurar.
Bildirimde anlatılacaklar
112’yi aradığınızda ya da kolluk birimine gittiğinizde şu bilgileri hazır tutmanız işe yarar:
- Yakınınızın adı, yaşı ve yakın tarihli, yüzünün net göründüğü bir fotoğrafı.
- Son görüldüğü an ve yer; o sırada yanında kimin olduğu.
- Üzerinde olan kıyafetler, yanında taşıdığı çanta ya da eşyalar.
- Kullandığı telefon numarası ve varsa sık kullandığı hesaplar.
- Sağlık durumu, düzenli kullandığı bir ilaç ya da dikkat edilmesi gereken bir hassasiyet.
- Gidebileceğini düşündüğünüz yerler ve son günlerde yaşanan bir değişiklik.
Bazı bilgiler aramanın önceliğini doğrudan belirler. Kaybolan kişi bir çocuksa, ileri yaşta ya da hafıza sorunu yaşayan biriyse, düzenli kullanması gereken bir ilacı varsa bunu konuşmanın en başında söyleyin. Son konuşmalarda alışılmadık bir söz, bir veda havası ya da derin bir sıkıntı fark ettiyseniz, bunu da çekinmeden aktarın; bu bilgi yalnız aramayı hızlandırmak için istenir.
Bu bilgilerin hepsine sahip olmanız gerekmez. Elinizde olanı söylemeniz yeter; eksik kalanlar sonradan da eklenebilir.
Bekleme yanılgısının kardeşleri
Yirmi dört saat sözü, ailelerin ilk saatlerde kafasını karıştıran tek düşünce değildir. Sık duyulan birkaç düşünce daha vardır:
- “Önce hastaneleri ve tanıdıkları arayalım, sonra bildiririz.” İkisi aynı anda yapılabilir. Bildirimi yapan kişi resmî birimle konuşurken öteki aile üyeleri hastaneleri ve tanıdıkları arayabilir.
- “Yetişkin biri için kimse arama yapmaz.” Bir yetişkinden beklenmedik biçimde haber alınamaması da başvuru için yeterli bir sebeptir.
- “Sosyal medyada paylaşırsak yeter.” Bir paylaşım resmî bildirimin yerini tutmaz. Yakınınızın fotoğrafını ve bilgilerini herkese açık paylaşıp paylaşmama kararını başvurduğunuz birimle konuşarak vermek en doğrusudur.
Başvurudan sonra aile ne yapabilir?
Bildirimden sonra ailenin işi beklemekten ibaret olmaz. Aile içinde iş bölümü yapmak, örneğin bir kişinin evde kalması, bir kişinin resmî birimle irtibatı yürütmesi ve bir kişinin tanıdıklardan gelen bilgileri toplaması, herkesin aynı anda aynı şeyi yapıp dağılmasını önler. Yakınınızın odasındaki, çantasındaki ya da bilgisayarındaki bir not, bir bilet ya da bir adres bu sırada fark edilebilir; böyle bir şeyi kendiniz yorumlamak yerine olduğu gibi kolluğa göstermek en doğrusudur.
Kayıp duyuruları bazen kötü niyetli kişilerin de dikkatini çeker. Yakınınızın yerini bildiğini söyleyip karşılığında bir şey isteyen biriyle karşılaşırsanız, ona cevap vermeden önce resmî birime haber verin.
Bu noktada bazı aileler, resmî aramanın yanında kendi sorularına cevap aramak için bir dedektifle çalışmayı düşünür. Böyle bir çalışmanın sırası resmî bildirimden sonradır ve resmî aramayla aynı anda yürür. Ailenin “son konuştuğumuz gün gideceğini söylediği yere gitti mi?” gibi, bir yere bağlı sorularını açık alanlarda araştırır; bulunan her iz aileye ve aile aracılığıyla resmî birime ulaşır. Nasıl çalışıldığını eve dönmeyen yakın sayfasında ayrıntısıyla anlattık.
Bekleme konusunda sorulanlar
Yetişkin biri için de hemen başvurulur mu?
Yaşı ne olursa olsun, yakınınızdan beklenmedik biçimde haber alamıyorsanız başvuru hemen yapılabilir. Durumun ne anlama geldiğini değerlendirmek resmî aramanın işidir; ailenin bunu kendi başına çözmesi gerekmez.
Yakınım birkaç saat sonra dönerse başvurum boşa mı gitmiş olur?
Yakınınız döndüğünde başvurduğunuz birime haber vermeniz yeterlidir ve başvurunuz bir yük olarak geride kalmaz. Erken yapılan bir başvurunun gereksiz çıkması, geç yapılan bir başvurunun kaybettirdiği saatlerle karşılaştırıldığında çok küçük bir bedeldir.
Dedektife ne zaman başvurulabilir?
Resmî bildirim yapıldıktan sonra, aynı gün bile başvurabilirsiniz. Başvururken bildirimin yapıldığı birimi ve size verilen bilgiyi aktarın; çalışma resmî aramayla çakışmadan kurulur. Yakınınızın fotoğrafını, son görüldüğü yeri ve sık gittiği yerleri hazır tutmanız da ilk saha gününün gecikmeden planlanmasına yardım eder.