Tanışmanın üzerinden birkaç ay geçmiş, aileler birbirini görmüş, salon için tarih konuşulmaya başlanmıştır. Tam bu sırada sizin ya da ailenizin aklına bir soru takılır: anlattığı iş, oturduğunu söylediği ev, kendini tanıtırken söyledikleri bildiğiniz gibi mi? Bu soru her zaman bir güvensizlikten doğmaz; kısa sürede çok şey konuşulmuş olmasından, aileler arasındaki mesafeden ya da adayın başka bir ilçede, başka bir şehirde yaşamasından doğar. Yine de cevapsız kaldığında hazırlığın her adımına gölge düşürür.
Bu işte başvuranın kim olduğu değişebilir: evlenecek kişinin kendisi, annesi, babası ya da bir kardeşi. Kim başvurursa başvursun çalışma aynı biçimde kurulur: adayın kendisi hakkında anlattıklarından sahada sınanabilecek olanlar seçilir, yalnız bunlara bakılır ve sonuç yalnız başvurana teslim edilir. Amaç kimseyi mahcup etmek olmaz; evet demeden önce bildiklerinizin sağlam olduğunu görmek olur.
Tarih kesinleşmeden önceki haftalar
Zamanlama bu işin en çok gözden kaçan yanıdır. Salonla anlaşma yapıldıktan, davetiyeler basıldıktan, iki aile çevresine haberi verdikten sonra gelen bir bilgi de işe yarar; ama o noktada geri adım atmanın hem duygusal hem maddi bedeli büyür. Tarih henüz konuşulurken ortaya çıkan bir bilgi ise size alan bırakır ve araştırmanın kendisi de daha rahat yürür; sıkışık bir takvimde geçen her gün, üzerinizde ayrı bir karar baskısı yaratır. Adayla huzurlu bir ortamda konuşabilir, bir süre bekleyebilir, hiçbir şey değişmeden yola devam edebilirsiniz.
Ne kadar önceden başlanacağına dair kesin bir sayı vermek doğru olmaz. Çalışmanın kaç gün süreceği, bakılacak şeylerin sayısına ve adayın anlattığı yerlerin birbirine uzaklığına bağlıdır. Raporu okuyup düşünmeye ve gerekiyorsa konuşmaya da zaman kalmalıdır; o nedenle en uygun an, kararın içinizde olgunlaştığı ama henüz çevreye açıklanmadığı dönemdir.
Nişan yapılmış, aileler arasında tarih konuşulmuş olsa bile geç kalınmış sayılmaz. Bu aşamada önemli olan, araştırmanın hazırlıkların telaşına karışmamasıdır: bilgiyi telaşsız bir zamanda alır, kararınızı o telaşın dışında verirsiniz.
Adayın anlattıklarından hangileri sınanabilir?
Evlilik öncesi araştırmada bakılan şeyler, adayın size anlattığı ve sahada karşılığı olabilecek bilgilerdir:
- İş: Anlattığı iş yeri var mı, tabelası ve faaliyeti anlatılanla uyuşuyor mu, kendisi orada çalışıyor görünüyor mu? Kendi dükkânını ya da atölyesini işlettiğini söylüyorsa, o dükkânın açık ve işler durumda olup olmadığı.
- İş yerinin yeri: Tekirdağ’da “Çorlu’daki sanayide çalışıyorum” cümlesi bile yeterince açık olmayabilir. Çorlu adıyla anılan sanayi bölgelerinden bazılarının adresi Ergene ilçesindedir; iş yerinin adı ve bölgesi biliniyorsa doğru kapı kolayca bulunur, bilinmiyorsa önce bu açıklığa kavuşturulur.
- Oturduğu yer: Size söylediği adreste yaşadığına dair sahada görülen işaretler; örneğin binanın girişi, posta kutusu ya da zil üzerindeki ad.
- Kendini tanıtırken söyledikleri: Bir dükkânın, bir atölyenin ya da bir arsanın kendisine ait olduğunu söylüyorsa bunun sahada görülebilen kadarı.
Listedeki her madde ayrı bir saha işi demektir. Başvururken sizin için önem taşıyanları seçmeniz, teklifi de raporu da gereksiz yükten kurtarır; aklınıza sonradan gelen bir soru olursa ayrı bir çalışmayla eklenebilir.
Adayın geçmiş ilişkileri ya da ailesinin iç meseleleri gibi konularda en sağlıklı yol, adayla ve ailesiyle açık bir konuşmadır; saha çalışması anlattığı iş ve yaşadığı yer üzerine kurulur. Çalışma bu yüzden dar ama sağlamdır: raporda yer alan her satır, bir yerde ve bir günde görülmüş bir şeye dayanır.
Karşı taraf öğrenir mi?
Çalışma adayla, ailesiyle, komşularıyla ya da iş yerindeki kişilerle konuşulmadan yürür; kimseye soru sorulmaz, kimseye kendini başka biri gibi tanıtan bir görevli gönderilmez. Bilgi, adayın anlattığı yerlerde açık alandan görülenle toplanır.
Bu yaklaşım iki şeyi birlikte korur. Bir yandan araştırmanın sonucunu etkileyecek bir temas olmaz; öte yandan sonuç anlattıklarıyla örtüşürse yola içiniz rahat devam edersiniz ve aranızdaki güven zedelenmez. Sonucun karşı tarafa ulaşıp ulaşmayacağı, raporu okuduktan sonra sizin vereceğiniz karara bağlıdır.
Aday başka bir şehirden geliyorsa
Bir evliliğin iki tarafı bu ilde sıklıkla farklı ilçelerde ya da farklı şehirlerde yaşar; biri Süleymanpaşa’da, öbürü Çerkezköy’de ya da İstanbul’da olabilir. Saha çalışması Tekirdağ’ın ilçelerindeki ev ve iş yeriyle yürür. Adayın hayatının önemli bir bölümü ilin dışındaysa, raporun hangi soruları cevaplayabileceği ve hangilerinin cevapsız kalacağı teklif yazılmadan önce açıkça konuşulur; böylece ödediğiniz şeyin neyi kapsadığını baştan bilirsiniz.
Rapor soru soru nasıl dizilir
Rapor, başvururken belirlediğimiz her soru için ayrı bir bölümden oluşur. Her bölümde hangi gün, hangi mahallede ve hangi yerde çalışıldığı, o soruyla ilgili ne görüldüğü ve bunun fotoğrafı bulunur. Bölümler sizin önem sıranıza göre dizilir; en çok merak ettiğiniz soru raporun en başında durur ve okumaya oradan başlarsınız.
Rapor kısa ve sade tutulur. İçinde yorum, tahmin ya da adayın kişiliği hakkında bir değerlendirme yer almaz; bunun yerine okuduğunuzda kendi değerlendirmenizi yapabileceğiniz somut bilgiler bulunur. Bu sadelik, raporu ailenizden biriyle paylaşmaya karar verdiğinizde de işinizi kolaylaştırır.
Sonucu kime, nasıl anlatacağınız
Rapor yalnız başvurana teslim edilir. Başvuran bir anne ya da babaysa, sonucu evlenecek olan yetişkin çocuğuyla nasıl paylaşacağı da onun kararıdır. Bir noktayı da hatırlatmak gerekir: evlenecek olan kişi bir yetişkindir ve kararı sonunda o verir. Sonucu ona hangi dille anlatacağınız da önemlidir; raporu suçlayan bir belge gibi sunmak yerine birlikte konuşulacak bir bilgi olarak açmak, konuşmanın kırgınlıkla bitmesini önler. Rapordaki bilgiyi aileyle konuşmadan önce bir kez yalnız okumanızı, gerekiyorsa sorularınızı bize yazmanızı öneririz; bir satırın neyi anlattığını ve neyi anlatmadığını bilirseniz konuşmayı da doğru kurarsınız.
Anlatılanlarla uyuşmayan bir durum çıkarsa bunun her zaman kötü bir açıklaması olmaz. Aday iş yerini yakın zamanda değiştirmiş, ailesinin evinden yeni taşınmış ya da anlatırken bir ayrıntıyı abartmış olabilir. Rapor bu noktada size bir hüküm vermez, adayla konuşurken soracağınız soruyu verir. Sonuç anlattıklarıyla örtüşüyorsa bu da bir kazançtır: düğüne içinizde bir soru taşımadan girersiniz ve o soruyu adayla hiç konuşmak zorunda kalmadan geride bırakırsınız.