Özel dedektif nasıl tutulur?
Özel dedektif iki adımda tutulur: önce durumunuzu arayarak ya da yazarak anlatırsınız, sonra işin kapsamı yazıya geçer ve birlikte karara bağlanır. Arada geçen her adımın bir amacı vardır: anlattıklarınızın sahada bir karşılığı olup olmadığını görmek, işi doğru büyüklükte kurmak ve sonunda elinize geçecek raporun neyi anlatacağını baştan bilmek.
Bu yazı, o sıranın müşteri tarafından nasıl göründüğünü anlatıyor. Amaç, bir dedektifle ilk kez konuşacak birinin hangi noktada neyi sorması gerektiğini bilmesi ve anlaşmanın sözde kalmamasıdır.
Beş adımda anlaşma
- Kimi aradığınızı bilmek. Aradığınız kişinin ya da sitenin size ne vaat ettiğine bakın. Sonucu önceden kesin diye satan, kimsenin başvurmaması gereken yöntemleri bir hizmet gibi sunan ya da yazılı bir kapsam vermekten kaçınan bir ilan, işin daha başında size bir şey söyler. Ciddi bir dedektif sorularınıza açık cevap verir ve yazılı bir teklif sunar.
- Durumu anlatmak. İlk temasta uzun açıklamalara gerek yoktur. Neyi öğrenmek istediğinizi, bunun hangi ilçe ve mahallede geçtiğini, durumun ne zamandan beri sürdüğünü ve bu bilgiyle hangi kararı vereceğinizi anlatmanız yeterlidir. Bu kısa anlatı, işin sahada yapılabilir olup olmadığını görmeye yeter.
- Sahada neyin görülebileceğini konuşmak. Her soru sahada cevap bulmaz. Telefonda, yazışmalarda ya da kapalı bir mekânda yaşanan bir şey için açık alanda geçirilen günler sonuç getirmez. Bu ayrım işin başında konuşulursa ne size boşa geçecek günler kalır ne de raporda bekleyip bulamadığınız bir şey.
- Yazılı kapsam. Konuştuklarınız bir teklife dönüşür ve bu teklif yazılıdır. Aşağıda ayrıntısını anlattığımız beş satır, anlaşmanın asıl gövdesidir.
- Onay. Teklifi okuyup onayladığınızda çalışma başlar. Onaydan önce sorunuz kaldıysa sorun; onaydan sonra da kapsamın nasıl değişebileceği bellidir.
İlk temasta size sorulacaklar
Anlattıklarınızı dinleyen taraf da size birkaç soru sorar ve bu soruların her birinin bir amacı vardır. Konunun sizinle ilgisi sorulur, çünkü bir kişi ya da bir taşınmaz hakkında bilgi toplamak ancak meşru bir sebeple yapılabilir. Yerler ve zaman sorulur, çünkü çalışmanın kaç gün ve hangi ilçede yürüyeceği bunlara bağlıdır. Elinizdeki belgeler, fotoğraflar ya da ilan bağlantıları sorulur, çünkü bunlar sahada neye bakılacağını belirler. Son olarak bu bilgiyle hangi kararı vereceğiniz sorulur; rapor o karara hizmet edecek biçimde yazılır.
Bu soruların cevabı bazen işin hiç başlamamasıyla sonuçlanır. Konu sahada cevap bulmayacak bir soruysa ya da istenen şey bu işin çizgisinin dışındaysa bunu baştan duymak, hem sizin zamanınızı hem de paranızı korur.
Yazılı kapsamın beş satırı
Bir teklifi okurken şu beş satırın açıkça yazılı olup olmadığına bakın.
Konu. Cevabı aranan soru; sizin kelimelerinizle, tek cümle. “Eşimin son aylarda vakit geçirdiği yeri öğrenmek” ile “bir hafta çalışmak” aynı iş değildir; ilki bir soruya, ikincisi bir süreye bağlıdır. Aynı ayrım taşınmaz ve firma işlerinde de geçerlidir: bir tarla için “satıcıyı araştırmak” yerine “gösterilen yerin ilandaki parsel olup olmadığını görmek”, bir tedarikçi için “firmayı araştırmak” yerine “teklif mektubundaki adreste bu firmanın üretim yapıp yapmadığını görmek” yazmak çok daha işe yarar. Konu bir soru olarak yazılırsa rapor da o soruya cevap verir.
İlçe ve mahalle. Çalışmanın yürüyeceği yerler. Tekirdağ’da bu satır sanıldığından önemlidir: halkın “Tekirdağ” dediği yer Süleymanpaşa ilçesidir, Çorlu ile Ergene ve Çerkezköy ile Kapaklı ise birbirine bitişiktir. Kapsamda yalnız “Çorlu” yazmak yerine mahallenin adını da yazmak, sonradan “orası Ergene’ymiş” gibi bir şaşkınlığı önler.
Gün, yer ya da adres sayısı. İşin türüne göre hesabın birimi. Kişiye dair işlerde kaç gün, taşınmaz işlerinde kaç yer, firma işlerinde kaç adres sayıldığı yazılır. Bu satırın neye göre büyüyüp küçüldüğü ücret yazısının konusudur.
Raporun biçimi. Raporun yazılı mı olacağı, fotoğraf içerip içermeyeceği, size hangi yoldan, örneğin e-postayla ya da sizin seçtiğiniz başka bir kanalla ulaşacağı. İş sürerken ara bilgi isteyip istemediğiniz de bu satırda yer alır.
Raporu kimin okuyacağı. Yalnız sizin için yazılan bir rapor ile başka birine gösterilecek bir rapor arasında ayrıntı ve dil farkı olabilir. Bunu baştan söylerseniz rapor sizin kullanacağınız biçimde hazırlanır.
Bu beş satırın yazılı olması iki tarafı da korur. Siz ne için ödeme yaptığınızı bilirsiniz; çalışma da sizin onayınızla çizilen sınırın içinde kalır.
Kapsam sonradan değişirse
Çalışma başladıktan sonra yeni bir soru doğabilir ya da işin daha dar bir alana çekilmesi gerekebilir. Örneğin bir firma kontrolünün ortasında ikinci bir adres belirebilir. Böyle bir değişiklik kendiliğinden kapsama girmez: değişiklik size gerekçesiyle bildirilir ve onaylarsanız teklife eklenir.
Onay ile ilk saha günü arasında da sizden birkaç şey istenebilir: araştırılan kişinin yakın tarihli bir fotoğrafı, ilanın ekran görüntüleri ya da firmanın teklif mektubu gibi. Bu sürede olağan düzeninizi sürdürmeniz ve konuyu çevrenizle paylaşmamanız, işin sağlıklı başlamasının en kolay yoludur.
İşi durdurmak ya da daraltmak da sizin elinizdedir. Ara bilginin hangi sıklıkla ve hangi yoldan geleceğini baştan kararlaştırmanın bir nedeni de budur; böylece bu kararları zamanında verirsiniz. Ara bilginin zamanı, kanalı ve ölçüsü kendi yazısında ayrıca ele alınıyor.
Başka bir şehirden tutuyorsanız
Sıra, Tekirdağ dışında yaşayan biri için de aynıdır. Bütün adımlar yazışmayla ve telefonla yürüyebilir, teklif de rapor da size uzaktan ulaşır. Saha Tekirdağ’dadır; yazılı kapsamdaki ilçe ve mahalle satırı bu nedenle uzaktan başvuranlar için ayrıca önem taşır. Uzaktan başvuranın aklına gelen soruları İstanbul’dan Tekirdağ’daki bir iş için yazdığımız not tek tek cevaplıyor.
Kimliğiniz ve bilgileriniz
Bir dedektifle konuşmaya başlamak, kendinizle ilgili bilgi vermeyi de içerir. İstenen bilginin miktarı işten işe fark eder: bir tarla incelemesinde adınız ve ilanın bağlantısı yeterli olabilir, bir adres tespitinde ise sebebi gösteren belge gerekir. Hangi bilginin neden istendiğini sormak hakkınızdır; ciddi bir dedektif bu soruya açık cevap verir.
Verdiğiniz bilgiler işinizin yürütülmesi için kullanılır. Verdiğiniz bilgilerin nerede tutulduğu ve neleri isteyebileceğiniz veri işleme notunda yazılı; merak ettiğiniz bir nokta varsa kapsamı onaylamadan önce sorun.